Is KI duurder dan natuurlijke dekking?

"is KI duurder dan natuurlijke dekking?" Deze vraag werd mij door Claudia Duijssens gesteld naar aanleiding van de vorige blog, Eerder dan gepland naar huis. Claudia, ik hoop dat dit je vraag beantwoord!

Op deze vraag is niet een eenduidig antwoord te geven, want het hangt van een aantal factoren af.
("natuurlijke dekking" is dat de merrie en hengst samen in de wei zijn en de hengst de merrie dekt wanneer hij dat wil (en mag van de merrie). Ook het zgn 'uit de hand' dekken valt hieronder, zie vorige blog).
We gaan allereerst uit van een gezonde merrie. Als een merrie problemen heeft met drachtig worden komen er dierenarts kosten bij, of dat nu via KI gaat of via natuurlijke dekking. In alle gevallen kan het raadzaam zijn om de merrie van tevoren te laten scannen (ultrasound door de dierenarts) om eventuele problemen te voorkomen en te weten wáár de merrie in de cyclus zit.
Bij een natuurlijke dekking wordt bijna altijd wel gevraagd om een dierenarts verklaring van een 'schone' merrie, daar is dus ook al een dierenartsenbezoek en onderzoek mee gemoeid.
Bij KI is dat niet nodig; merrie en hengst hebben géén fysiek contact.

Er zijn een aantal scenario's mogelijk bij KI.

1) Bedrijfs KI: dan is de merrie op hetzelfde bedrijf als de hengst. Het sperma wordt afgenomen meteen geïnsemineerd. Dit gebeurd met vers sperma.
De merrie kan zo mogelijk worden geschouwd (kijken hoe ze reageert op de nabijheid van een hengst) en eventueel gescand op hengstigheid.
Kosten:

1. dekgeld, 
2. het verblijf van de merrie op het KI station,
3. dierenartskosten (soms zit dat bij het dekgeld in indien de merrie gezond is)
4. vervoerskosten.

2) verzend KI: het gekoelde, verse sperma wordt binnen Nederland verzonden naar de merriehouder.
 Dat verzenden gebeurd binnen Nederland binnen een dag, voor 8 of 9 uur besteld, dezelfde dag nog bij de merrie. Omdat het echt vers is, is de kans groot op slagen. Meestal zit er in het dekgeld 2 of 3 keer verzenden, waarbij de verzendkosten voor de merriehouder zijn.
De merriehouder kan er zelf voor kiezen om de merrie aan huis te hebben en begeleiding te krijgen door een dierenarts. Het insemineren gebeurd door een dierenarts of inseminator (die de opleiding "hulpkracht paarden KI" heeft gedaan, wat ik nu dus doe).
De merriehouder kan de merrie ook op inseminatie- of KI station (wat wij volgend jaar zijn) of dierenartsenpraktijk stallen en zo de meest mogelijke hulp krijgen van professionals.
Kosten:

1. dekgeld, 
2. verzenden binnen NL, 
3. dierenartskosten insemineren en begeleiden (al dan niet op inseminatiestation dan wel kliniek), 
4. eventueel vervoerskosten naar een kliniek/inseminatiestation.

3) verzend KI uit het buitenland: het sperma wordt afgenomen van een hengst die op een EU station gestationeerd is (zoals Stenholmen) en dat sperma wordt op aanvraag opgestuurd. Afhankelijk van het station verzenden ze maandag tm vrijdag, of maar een paar dagen per week. Het verzenden wordt gedaan met vers, gekoeld sperma, maar omdat het een dag later aankomt is het wel wat ouder. Als het sperma goed behandeld is zou dat geen probleem moeten zijn. Nadeel is natuurlijk dat het lastig plannen is met de eisprong van de merrie. Goede begeleiding van een dierenarts thuis of stalling op een inseminatie/KI station is aan te raden.
De verzendkosten zijn ook hier voor de eigenaar, die zijn natuurlijk hoger dan verzenden in NL. Ook hier zijn er meestal meerdere verzendingen mogelijk, maar elke zending is vrij prijzig. Hoe prijzig weet ik niet precies, dat moet ik nakijken. 
Kosten:

1. dekgeld, 
2. verzenden vanuit het buitenland, 
3. dierenartskosten insemineren en begeleiden (al dan niet op inseminatiestation dan wel kliniek),
4. eventueel vervoerskosten naar een kliniek/inseminatiestation.

4) diepvriessperma. Diepvries sperma is sperma dat zo diepgevroren is dat het eindeloos houdbaar is. Maar je kunt je voorstellen, het sperma leeft korter en er leeft minder na ontdooien (6 tot 8 uur). Dus insemineren heel dicht op de eisprong is een vereiste. Dit is absoluut specialistenwerk en moet voor goed resultaat op een gespecialiseerde kliniek gebeuren.  Ik heb hier zelf geen ervaring mee.

Wat willen wij nu gaan doen op Stoeterij frá Skoti?
Wij bieden nu al bedrijfs-KI en natuurlijke dekkingen aan, vanaf 2013 willen we gaan functioneren als een inseminatiestation én hengstenhouderij. Hiervoor is een goedkeuring nodig van de PVE, en na die goedkeuring kunnen wij ons ook nog aanmelden bij de Bond van Hengstenhouders. Met deze goedkeuring (certificering) mogen wij:

• sperma verzenden binnen Nederland
• sperma ontvangen uit Nederland én het buitenland en insemineren
• hengsten van derden ter dekking hebben (na ziektevrij getest te zijn) en dat sperma ook verzenden en insemineren (binnen Nederland).

In de wereld van KWPN, de Friezen, de dravers is het heel gewoon om het zo te doen. De kennis in Nederland over dit onderwerp is gigantisch; de Universiteit van Utrecht heeft internationaal aanzien op het gebied van kennis over voortplanting paard. Wij willen graag gebruik maken van deze kennis en deze met jullie delen, zodat wij gebruik kunnen maken van de voordelen van KI.  We hopen dat het internationale netwerk van EU-stations en inseminatiestations (zoals wij) intensiever met elkaar gaan samenwerken en daarmee een goed netwerk kunnen creëren. Cunera en ik hebben allerlei plannen om bezoeken te gaan afleggen in Duitsland, Denemarken en nog meer. Hoe groter het IJslander-KI netwerk, hoe minder je hoeft te reizen met je merrie.
Het begin is er; het inseminatiestation is gebouwd (incl fantoom en laboratorium), de kennis en kunde ben ik nu aan het opdoen. Ik moet in het najaar examen doen en dan kunnen we de aanvraag gaan indienen om Gecertificeerd Hengstenhouderij te worden! Wij gaan ervoor!

nog eentje dan, over Zweden

Er zijn een aantal dingen die me steeds opvallen maar ik in mijn "KI-blog" niet beschrijf. En nu net zat ik in de auto om even naar de supermarkt te gaan, en het viel me op dat de mensen hier écht 30 rijden waar je maar 30 mag (de meesten dan..).
Er vielen me nog meer dingen op:
- er is geen wijn in de (niet zo grote) supermarkt, maar ook geen paprikachips. Alleen die met sourcream en onion, of naturel.
- zelfs de mindere wijken, althans in dit buurtje, ziet er nog erg netjes uit. Hoewel hier ook een half ingestorte grote schuur vlakbij is, maar ja, dat is dan weer pittoresk. Want oud en rood.
- Iedereen stopt voor je als je te paard aankomt. Het viel me al eerder op dat er dus paarden zijn hier die níet verkeersmak zijn (die kwam ik zelf tegen met de auto, paard kreeg zowat een hartverlamming..) maar hoeveel verkeer is hier nu ook...
- ook in Zweden is het Nederlands warmbloedpaard (dressuur en springen) goed bekend. Zo was er vandaag een springpaard, hengst, hier om zijn sperma te laten testen. Hij had wel wat moeite met dat kleine ponyfantoompje...! Bizar trouwens, zo rustig als die IJslanders zijn met spermavangen, zo draaikonterig zijn die 'groten'.
- de IJslander mode is universeel; ook hier draagt iedereen 66North, Sonnenreiter en Topreiter.
- IKEA rocks.

Tot zover over Zweden. Als me nog meer te binnenschiet, laat ik dat nog even weten.

Eerder dan gepland naar huis

Ik ben er nu 3 weken hier en ik heb ontzettend veel geleerd. Ook deze week weer. Het begint allemaal een beetje routine te worden, ik voel me niet meer zo'n kluns naast de bedreven handen van de mensen hier. Ik heb een aantal merries geïnsemineerd, sperma afgenomen, onderzoek gedaan en ja, nu begint het een gewoonte te worden!
Dat onderzoek trouwens, het bleek dat het gecentrifugeerde sperma veel langer leefde dan het niet gecentrifugeerde sperma. Maar er waren ook dosis sperma (in het verleden)  geweest waar het niet bij uitmaakte. Dus Marcus is hier nog maar een paar onderzoeken gaan doen, ik ben benieuwd wat hij gaat vinden. Het zou fijn zijn als dat de levensduur van het sperma zou verlengen, zodat als het naar het buitenland verzonden wordt, het nog even te leven heeft in de merrie.
Ook voor ons van belang natuurlijk, ik wil ook graag weten hoe het sperma bewerkt en verzonden wordt zodat we een betrouwbare bron hebben waar we het sperma vandaan zouden kunnen halen in de toekomst!
Ze hebben hier elk jaar wel geweldige hengsten, en als we dat zouden kunnen aanbieden is dat natuurlijk fantastisch. Dan kan de post zijn werk doen, en wij als inseminatiestation, en dan hoeft de merrie niet zo'n achterlijk eind te reizen. Om hier te komen maar liefst 2 dagen... en dan nog terug. Met ander voer, heel veel muggen (brrr, je zult maar een eczeem merrie hebben..) en een andere kudde.

Overigens moet het per merrie bekeken worden wat handig is, en laat ik duidelijk zijn: KI (kunstmatige inseminatie) met verzend sperma is níet heilig. Je ontkomt er niet aan om naast het schouwen óók te scannen en dat heeft ook zo zijn nadelen. Het is, als het vaak moet gebeuren, niet heel erg leuk voor de merrie. Maar dat is een lange reis ook niet, en dat wordt wel eens onderschat vind ik. Ik heb nu zelf deze reis met Náttar gemaakt en heb gezien wat een impact dat heeft. Hij at en dronk goed maar was desondanks kilo's verloren. Kortom, alles heeft zijn voor- en nadelen. En elke eigenaar van de merrie moet zelf beslissen wat haalbaar is.

Er is ook nog een vorm van 'bedrijfs-KI': dat betekend dat er sperma gewonnen wordt én geïnsemineerd op hetzelfde adres. Waarom zet je merrie en hengst dan niet bij elkaar, zou je kunnen denken. Nou, als een hengst bijvoorbeeld intensief getraind wordt kan het handig zijn om zijn energie te sparen door hem op een fantoom te laten springen en dan het sperma tussen de merries te verdelen. Zo hoeft hij niet meerdere merries te dekken op een dag. Ook is het gevaar van blessures bij merrie én bij hengst minder groot: meestal gaat het goed samen in de wei maar soms ook niet. En als dat nou nét je kostbare eerste premie merrie is, is dat jammer.
Daarbij komt nog dat als men ervoor kiest om de merrie 'uit de hand' te laten dekken (dwz iemand houdt de merrie vast en de hengst dekt haar terwijl iemand de hengst vastheeft) het niet ongevaarlijk is voor de mensen erom heen. Die lopen wel degelijk gevaar. Voor ons is dat zeker een reden geweest om voor het veilige fantoom te kiezen.
Voor de hengst maakt dat overigens niet uit. Als die eenmaal weet waar dat ding voor dient, springt ie met alle gemak net zo lief daarop. Ideaal.
En als je het sperma eenmaal hebt, wij kunnen het volgend jaar binnen Nederland laten verzenden, dan is het binnen een dag op de plaats van bestemming. Dat is toch handig!

De nadelen van KI zijn er natuurlijk wel, bijvorbeeld dat het bewerkelijker is. Dat daar kennis en materialen voor nodig zijn. Je moet zorgvuldig omgaan met sperma, het is een gevoelig goedje. Daarnaast maken de dierenarts kosten en de begeleidingskosten het mogelijk duurder dan een natuurlijke dekking. Als je daarbij de reistijd en benzine geld niet meerekent, wellicht...

Gelukkig heb ik zoveel geleerd, want ik heb een fysiek probleem waardoor ik naar huis wil. Ik heb mijn huisarts wel gesproken maar zij kan niet zoveel voor me doen hier en het is niet acuut genoeg om er hier mee naar een huisarts te gaan. Door de constante pijn word ik wel erg moe zo nu en dan en is thuis wel héél ver weg....
Daarom heb ik besloten dit weekend naar huis te gaan. Nog twee dagen werken, en dan komt de familie mij ophalen. Dan gaan we weer lekker naar huis en heb ik deze periode ontzettend goed kunnen afsluiten naar mijn idee. Ik heb het hier erg naar mijn zin gehad en hoop hier nog eens terug te komen.
In Nederland wil ik nog een paar dagen op een Nederlands station meedraaien en dan zal ik deze blog blijven vervolgen, om ook de verschillen te kunnen aangeven. Dus nog geen afscheid hoor!

Heeft er iemand nog vragen over dit onderwerp? Mail ze alsjeblieft, dan kan ik ze beantwoorden!

Midsommar en sperma.. ;)

Vandaag is het Midsommar, hét feest van de zomer. Ik mag mee-eten met de familie Ljungqvist dus Zweedser krijg ik het niet. Hoewel... het is Zweeds tijdens hooi-tijd, paardenvoertijd, veulentijd, kindervakantie, dus het 'gewone' leven gaat óók gewoon door. Ik ben benieuwd!

Vandaag was ook een mooie dag om eens met sperma te 'spelen'. Ik wilde graag wat tests doen om te kijken of ik de houdbaarheid van het sperma kan verlengen. Door het te certrifugeren bijvoorbeeld. Dat gebeurd nu niet, en het scheelt een boel werk, dus ik ben benieuwd of het inderdaad de moeite waard is om te doen. Ik wilde ook onderzoeken of het voorvocht invloed heeft op de sperma kwaliteit op langere duur.
Er was maar één bestelling voor sperma vandaag, dus ik mocht van beide hengsten vangen en vervolgens (nadat de bestelling gemaakt was) het sperma gaan bewerken.
Ik ben niet zo vertrouwd met de centrifuge die ze hier hebben, ik heb de eerste dosis sperma dood gemaakt door het te lang te laten draaien! Toen ik het controleerde bewoog er niet zoveel meer... oeps. Maar ik had nog meer om te gebruiken dus een tweede dosis gecentrifugeerd. Die lukte beter. Ik heb alles in een doos gestopt met koeling en nu maar afwachten wat er het langste blijft leven...!
Verder zijn er nog wat merries drachtig gescand, dus het was een vruchtbaar dagje ;)

Merrie klaar voor inseminatie

Laboratorium natte ruimte

Laboratorium droge ruimte

ingewerkt?

Ik ben nu een week aan de slag, en ik begin het systeem een beetje door te krijgen hier. De routine van voeren en uitmesten begint te komen; het is niet mijn hoofddoel natuurlijk maar ook dat hoort erbij en ik draag graag mijn steentje bij. Daarnaast natuurlijk alles wat er gedaan moet worden rondom de KI en de paarden op het EU station. Ik zal jullie een overzicht geven van het ritme.

Om 7 uur wordt er gevoerd. Als het maandag, woensdag of vrijdag is, halen we alle merries naar binnen die gescand dan wel geïnsemineerd moeten worden.
De dierenarts komt om 8 uur en begint met scannen. Schouwen wordt hier niet gedaan; dat is ook niet mogelijk als de hengsten op het EU station in quarantaine staan. Daarbij is het verstandig om te scannen zodat je weet in welke status de merrie is als ze wordt gebracht. Eventuele problemen als vocht in de baarmoeder of cystes zijn dan ook al geconstateerd. Vervolgens wordt alle informatie opgeslagen in de computer, een mooi systeem waarbij je precies kunt aangegeven wie wanneer weer gescand of geïnsemineerd moet worden.
Terwijl de dierenarts aan het scannen is wordt er alvast sperma gevangen op het EU station als er bestellingen gedaan zijn (die moeten vóór 8 uur binnen zijn). Als er geen bestellingen gedaan zijn wachten we tot we weten welke merries geïnsemineerd moeten.
Om 9 uur is er koffiepauze met iets Zweeds erbij (een zelfgebakken kaneelbroodje of wat brood met jam) en daarna worden alle paarden naar buiten gebracht die binnen stonden. Dan moeten de stallen worden uitgemest en om 12 uur is er lunch. Om 4 uur wordt er weer gevoerd en gaan de paarden die naar binnen moeten weer naar binnen, en dan wordt er 's avonds nog een keer gevoerd.

Soms is er een sperma-zending van buitenaf en moet er een merrie geïnsemineerd worden. Ik heb nu ook hier al een aantal geïnsemineerd en elke keer is dat weer anders. Er zijn hier ook een aantal dravermerries die drachtig moeten worden, dus met zo'n groot paard is dat natuurlijk ook weer leerzaam! Nog een aparte anekdote: er is een oudere merrie die geïnsemineerd moest worden en dat mocht ik doen. Leuk! Ik ben uiteraard heel voorzichtig met het sperma, niet knoeien en zo weinig mogelijk lucht... en klaar! Loopt alle sperma uit de merrie! Ik schrok me dood en dacht dat ik het helemaal verkeerd had gedaan, maar gelukkig niet. De merrie had al zoveel veulens gehad dat haar baarmoeder niet meer goed sluit... en alles er dus gewoon weer uitloopt. Hopelijk voor de eigenaar blijft er nog wat achter en lukt het alsnog.
Elke merrie én elke hengst is weer anders, want ook bij het sperma vangen gaat het nog niet vlekkeloos. Bij de ene moet je snel zijn en bij de ander hopen dat je tenen heel blijven. De één loost heel laat (en dat moet wel opgevangen!!) en de ander doet er een paar keer over.

Ik weet het, voor de meeste mensen is het niet normaal om er zo over te praten, over zaadlozingen en baarmoeders. Maar het is een vak, en ik noem het beestje maar gewoon bij zijn naampje anders snapt niemand er meer wat van. Overigens leuk om te merken dat iedereen er hier ook zo mee omgaat, nuchter en duidelijk. En met kennis van zaken. Hoewel ik het soms lastig vind om ver weg van huis te zijn maken deze ervaringen mij wel bewust van waarom ik hier ben. Namelijk om dit vak te leren en ik vind het geweldig!

EU centre Stenholmen

Mooie Prins eet zijn lunch

Veel paarden vraagt om veel materiaal...

Wedstrijdvoorbereiding

Donderdagavond 14 juni

Alles stond vandaag in het teken van de wedstrijd hier. Er zijn dit jaar niet enorm veel wedstrijden in Zweden dus díe er zijn worden druk bezocht.
Alle stallen zijn leeg en schoon, er zijn nog extra stallen bijgezet. Ik heb naast de dagelijkse verzorging van het voeren en uitmesten dus nu ook geholpen met draden en palen vervangen, de hengsten en merries op het hengstenstation (het EU gedeelte) verzorgen en buitenzetten, telgangbaan in orde maken, vegen, opruimen, enzovoort. Er moesten nog 2 merries geïnsemineerd, eentje ervan heb ik gedaan. Een dravermerrie, lekker groot dus mijn hele arm verdween in het paard ;)
Ik heb tussendoor ook nog Náttar even gereden op de baan en daarna weer naar het hengstenstation om de hengsten en merries weer binnen te zetten.

Wat is nu precies een EU-dekstation? Dat is een station dat hengsten heeft die in quarantaine staan en waarvan het sperma gecontroleerd is op ziekten. Door deze ziektevrije garantie mag dit sperma door de hele EU verzonden worden. Er is géén kwaliteits garantie van het sperma; alleen een ziektevrije garantie! Het is aan het bedrijf zelf om daar zorg voor te dragen. Bij Stenholmen is dit echter geen enkel probleem, er worden ruimte porties verzonden.
Zo'n EU station is niet speciaal heel klein; het gaat er maar om dat de paarden en de ruimtes waar gewerkt wordt minimaal 50 meter van andere paarden afstaan.
Hier is ruimte genoeg, dus ook weides voor de hengsten en de (bok)merries. Een bokmerrie is een merrie die hengstig is en de hengst moet verleiden om op de bok (het fantoom) te springen. Deze merries blijven dus net als de hengsten de hele zomer in quarantaine.
Er is een boxenruimte, een ruimte waar de dekbok/fantoom staat en een laboratorium. Als je binnenkomt in de eerste ruimte moet je daar je schoenen uitdoen, en aan de andere kant van de streep andere schoenen aan. Dan doe je een stofjas over je gewone kleding heen en was je je handen. Dan mag je verder het EU gedeelte in.
Dus elke keer als je de paarden daar verzorgt moet je dit ritueel volgen.
Hier wat foto's!

Mökkvi blij in de wei

De Streep (rechts mijn dagelijkse schoenen, links de EU schoenen

blauw en geel

Niks geen oranje hier, maar geel met blauw. In de supermarkt waar ik vandaag was, de Maxi (en dat is ie, Maxi!!) kon je zelfs geel met blauwe boxershorts kopen, geweldig! In het oranje was me dat niet zo opgevallen, maar zo in een andere kleur is dat een héél andere beleving! Ik heb wel een oranje paprika gekocht, maar de winkel noemde dat "gul", geel. Jaja, nou, ik vond hem best oranje. Voor mijn oranje-gevoel was ie oranje genoeg in ieder geval.

Over taal gesproken, ik leer in rap tempo Zweeds verstaan. Ik zal wel moeten, want ik mis anders echt alle grappen. Dus ik loop de hele dag met gespitste oren rond, best vermoeiend. Maar het werkt, ik weet al dat 'fölbrunst' veulenhengstigheid is. Kijk, dat is toch nuttig tijdens een stage KI!
Vandaag ook gegoogled op "häst store Linköping" en jawel, een adres hier maar 4 km vandaan kwam eruit rollen. Ik had rij-handschoenen nodig en een extra halster (een 'grimma'), dus daar meteen heen gereden. Lollig, ze hebben daar leuke dekens in blauw en geel! ..... na 2 dagen reizen was het blijkbaar nog niet tot me doorgedrongen dat ik in Zweden ben. Niet in de Epplejeck.

Åtta is acht, två is twee. Dat weet ik ook al. "jag" is 'ik'. Zie je, dat komt best goed.
Jag heter Marije. God kväll!

Anders, natuurlijk.

Vanochtend na het voeren kwam de dierenarts scannen. Ik stelde me voor en zei dat ik zo veel mogelijk wilde leren de komende 4 weken, dus ik vroeg hem de hemd van het lijf. De ene merrie bleek hengstig, de volgende niet, de was drachtig (jeej!) en de ander had een 'bleeder'. Een bloeding?? Nee, zo erg was het niet, ik denk dat het een geel lichaam was wat niet weg wilde. Dat moet ik nog even opzoeken.
In een uurtje werden 9 merries gescand en 3 daarvan waren goed bevonden om geïnsemineerd te worden. Dus met 3 vrouw sterk togen we naar de quarantaine stal waar de 2 hengsten staan (Prins en Mökkvi) en 2 merries die de heren moeten vermaken.
Daarbij zijn enkele grote weides waar de merries en de hengsten lekker kunnen grazen (alleen de merries staan samen, de hengsten uiteraard apart).
Prins is kieskeurig, hij wil elke paar dagen zijn kunstschede een beetje anders, en Mökkvi vind het allemaal wel best zolang er maar een merrie in de buurt is. En op een mooie dag wil hij ook best zonder merrie het fantoom op. Dus na was gehannes met Prins en het vlotte dekken van Mökkvi zat het werk voor de hengsten er weer op en konden ze lekker de wei op.
Nu komt het wat meer gespecialiseerde gedeelte van het werk: het bekijken van het sperma onder de microscoop en aan de hand daarvan en in combinatie van het aantal bruikbare cc's sperma worden de aantal en grootte van de dosis bepaald.
Tot nu toe eigenlijk allemaal hetzelfde als wat ik in Nederland heb geleerd. Maar sommige dingen gaan toch ook weer heel anders. Logisch, in Nederland is het echt een specialisatie, vooral bij de Universiteit van Utrecht. En aangezien ik daar de opleiding heb gehad, is mij heel wat bijgebracht. In Zweden is de opleiding heel veel korter en simpeler. Ze zijn hier dan ook verbaasd dat ik zoveel ervaring moet opdoen voor ik examen kan doen. In Zweden hoef je alleen te laten zien dat je kunt insemineren, et voila!
Het voordeel is wel dat ik goed beslagen ten ijs kom en nagenoeg meteen kan meedraaien. Ik zal over een paar weken ook echt wel handig zijn geworden, zover ik dat niet al was ;) De komende dagen zal ik proberen te beschrijven wat de verschillen zijn. Voor nu: eerst even uitrusten na een lange dag.

We zijn er!

Woensdagochtend, half 7, in het logeerhuis van Stenholmen.

Het is een lange reis, maar met het niet te snelle tempo vanwege de paardentrailer én de heerlijke overnachting in Denemarken was het goed te doen. Nátter (het paard dat ik meeneem, voor degenen die dat niet weten) heeft bewezen een goede reiziger te zijn: hij eet goed, én hij drinkt graag onderweg. Daar was ik blij mee, meestal willen paarden onderweg niet graag drinken en drogen dus al snel uit op een lange reis! Maar Náttar dronk gretig elke keer dat ik hem dat aanbood! Niet teveel, maar wel steeds een beetje. Fijn!
In Denemarken heeft hij overnacht in een grote wei, met uitzicht op zee. En dat terwijl de kiekendief zich uitsloofde boven het maaiveld, de leeuweriken voor je uit het koren opvlogen. Prachtig. Maar Náttar had vooral aandacht voor die ene (drachtige..) merrie vlakbij. Hm.

Op Stenholmen werden mijn vader en ik hartelijk begroet door Emma Ljungqvist en haar echtgenoot Marcus gaf ons een rondleiding. We waren wel eerder op Stenholmen geweest maar dat was alweer een tijd terug en inmiddels is er veel veranderd. De nieuwe rijhal is prachtig, de nieuwe boxen die nu in de oude rijhal zijn gemaakt zijn heerlijk luchtig en schoon.
Marcus heeft me meteen geleerd hoe het één en ander heet in het Zweeds en ik ben het meteen weer vergeten. Ik krijg een week om eraan te wennen zegt hij, en dan moet ik het weten. We zullen zien ;)
Zodadelijk ga ik meteen aan de slag met helpen voeren. daarna komt de dierenarts om merries te scannen en er worden merries gebracht.  Dan zullen we daarna sperma gaan vangen in het quarantaine gedeelte.
Ik ben benieuwd, ik heb het geleerd in Nederland natuurlijk en ik neem aan dat het ongeveer hetzelfde zal gaan als hier. Straks zal ik merken of dat echt zo is!

Náttar in Denemarken bij Mieke

Mieke's prachtig gerestaureerde boerderij, gastenruimte van de B&B

Drukdrukdruk...

Nog maar een paar dagen te gaan, en nog erg veel te regelen voor ik weg kan. Nouja, weg gá. Noortje neemt mijn taken over, nu al voor een groot deel, hoewel ik heus elke dag wel contact zal hebben. Er komen nog wat ziektegevallen tussendoor die tijd en aandacht vragen (een castratiewond die niet lekker geneest, dat soort dingen) en in de tussentijd regel ik het vertrek van mijzelf, mijn vader die met me mee reist en Náttar. We gaan overnachten bij Mieke de Jonge (http://bojdencottage.com/) die een wei voor Náttar heeft en heerlijk bed en eten voor ons!

Mijn studieboeken zitten al in een tas, de was moet nog gedaan (ik heb extra kleding en schoenen nodig voor de quarantaine ruimte), de boot is besproken, de route uitgestippeld... Nu alleen nog een kinderfeestje (strakke planning!) en dan is het zover. Tot ik op Stenholmen ben zal ik niet zoveel te vertellen hebben, behalve lijsten opnoemen die ik nog moet afvinken. Daar zal ik jullie niet mee vermoeien, dus tot in Zweden, bij Stenholmen!

Misverstanden

Misverstanden over KI, er zijn er legio. "KI" is dan ook een heel breed begrip. De ene denkt daarbij aan diepvriessperma, de ander denkt aan een lauw geworden kwakje dat te lang in een te grote vrachtwagen naar de (allang niet meer) hengstige merrie wordt gebracht. De volgende denkt dat het vast werkt, 'maar niet bij mijn koudbloedmerrie'.
Aan mij de uitdaging om jullie te vertellen over hoe het nu écht gaat, te beginnen in Nederland. Daarom nu eerst het tweede deel van mijn geschiedenislesje, waarin duidelijk wordt hoe en waarom "KI" in Nederland plaatsvind. Over het buitenland vertel ik later.

Na de Tweede Wereldoorlog nam runder-KI een grote vlucht, gevolgd door de varkens-KI. Bij het paard niet; het paard werd niet meer veel gebruikt als landbouwdier. Toen het paard later in zwang kwam als gezelschapsdier en vooral als sportpaard groeide de populatie weer en daarmee ook de KI.
De Universiteit van Utrecht en het Paardenproefbedrijf namen het initiatief om paarden-KI op bedrijfsmatige schaal op te zetten. Dit werd een succes, het KWPN, het Friesche paard en bij de draver werd het veel gebruikt en inmiddels is het bij vele stamboeken de gewoonste zaak van de wereld.
Maar nog niet bij de IJslander.

De "Cursus Hulpkracht Paarden-KI" voorziet in de behoefte aan geschoolde paardeninseminatoren. Na 1989 werd besloten ook niet-dierenartsen hierin te scholen, want de vraag naar inseminatoren groeide exponentieel. De vraag kwam vanuit de beroepsgroep van hengstenhouders, zodat de cursisten professioneel aan de slag konden in de hengstenhouderij.
De cursus houdt in dat de cursist naast de inseminatietechniek ook het vangen, verwerken en verzenden van sperma moet beheersen, en de regelgeving in Nederland en het buitenland.
De cursus omvat:
1-vooropleiding (theorie, werken met slachtmateriaal, theorie-examen)
2-Cursus Hulpkracht paardenKI op de Universteit van Utrecht; theorie en praktijk in insemineren, vangen, verwerken, laboratoriumwerk en wetgeving,
3- werkervaring op een gecertificeerd SWS (sperma win station) of EU hengstenstation (Stenholmen in mijn geval)
4- Eindevaluatie op Universiteit Utrecht

Na een positief resultaat wordt de cursist geregisteerd bij het PVVE als Erkende Hulpkracht Paarden KI.
Daarnaast kunnen wij, als Stoeterij frá Skoti, de certificering aanvragen voor Gecertificeerd Hengstenhouderij. Deze certificering zorgt ervoor dat de merriehouder weet dat de hengsten vrij zijn van ziekten, het sperma gecontroleerd is op kwaliteit, en de inseminator mag de merrie insemineren.
Overigens is een certificering niet alleen voorbehouden voor KI stations; een bedrijf waar alleen maar natuurlijk gedekt wordt zou deze certificering ook kunnen aanvragen.


Wat Cunera en ik op onze stoeterij willen, is dat de hengsten op het fantoom via "bedrijfs KI" (insemineren ter plekke met vers sperma) dan wel in de wei natuurlijk dekken. Het één sluit het ander namelijk helemaal niet uit, we laten dat afhangen van de hengst. Het is wel zo dat we de hengst het één óf het ander laten doen, niet allebei. Dat is verwarrend. Een hengst die gemakkelijk dekt op het fantoom/de dekbok vind het plezierig, hij mag namelijk altijd springen ook al is de merrie niet (voldoende) hengstig.
In mijn volgende blog zal ik vertellen over de vragen die op mij af zijn gekomen de afgelopen tijd.
Inmiddels heb ik een paar leuke plekken gevonden om te overnachten op de heen- en terugweg, dank jullie voor je hulp!

Wil je meer weten over een KI station en de wetgeving, kijk dan eens hier: Website PVE Hengstenhouderij

Voorbereiding!

Nog 2 weken te gaan voor ik wegga naar mijn stage voor de opleiding "hulpkracht paarden KI" (in het kort: inseminator).
De opleiding is een initiatief van de Universiteit van Utrecht, zodat inseminatoren rond kunnen rijden met paardensperma en ter plekke (op aanvraag van de merriehouder) kunnen insemineren.

In oude Arabische teksten werd er voor de eerste keer in 1322 over kunstmatige inseminatie gesproken bij Arabische paarden dus. Later, in 1678 ontdekte Antoni van Leeuwenhoek de spermacel met behulp van een microscoop maar pas honderd jaar later werd in 1780 paste de Italiaan Spallanzani KI toe bij amfibieën en toen dat een succes was probeerde het het, met succes, bij een hond. In de jaren daarna werden de technieken ook op andere diersoorten toegepast waaronder het paard.

In de 20e eeuw werd KI op grote schaal toegepast in de Russische staatsstoeterijen onder leiding van Ivanov. Vlak voor de eerste wereldoorlog leidde hij 300 tot 400 dierenartsen op tot inseminator. Het aantal merries dat geïnsemineerd werd groeide tot wel 120.000 merries in 1938 en dat liep in de jaren daarna op tot 400.000. Paarden-KI kwam ook op in China, Japan, enkele Europese landen en uiteindelijk ook in de VS.
Vanaf de tweede Wereldoorlog nam de KI een grote vlucht bij voornamelijk het rund, pas in de jaren '70 is KI in bij het paard sterk toegenomen.

Ik ga binnenkort verder met de geschiedenis, nu eerst een overnachtingsplek vinden!